Bilim insanları; fareler, sıçanlar, makak maymunları ve insanlardan oluşan 4 farklı memeli türünün 25 doku tipini inceleyerek “Transkriptomik Saat” adı verilen evrensel bir biyolojik tahmin modeli geliştirdi.
Bu yeni nesil saat, sadece bir insanın hücrelerinin ne kadar yaşlı olduğunu söylemekle kalmıyor, ne kadar süre yaşayacağını (olası ölüm süresini) da tahmin edebiliyor.
Hücrelerin “anlık görüntüsü” alındı
Önceki yıllarda geliştirilen yaşlanma saatleri, yalnızca DNA üzerindeki kimyasal etiketleri (epigenetik) inceliyordu ve doğruluk payları oldukça düşüktü. Yeni yöntemde ise bilim insanları, transkriptom adı verilen ve bir hücrenin “şu anda hangi genleri çalıştırdığını” gösteren 11.000 gen ekspresyon profilini analiz etti.
Araştırmanın kıdemli yazarı Vadim Gladyshev, geliştirdikleri modeli şöyle özetliyor:
“Bu yeni saatler, yaşlanmayı çok daha derin ve hücresel düzeyde ölçmemizi sağlıyor. Gelecekte hastalık ve ölüm riskini önceden tahmin etmeye, tedavi yöntemlerini kişiselleştirmeye büyük katkı sunacak.”
Hücre tipiniz ne olursa olsun yaşlanma sinyali aynı
Araştırmanın en şaşırtıcı bulgularından biri, vücudumuzdaki tüm hücrelerin yaşlanırken aynı evrensel dili konuşması oldu. Bağışıklık, kök, karaciğer veya kas hücreleri incelendiğinde bilim insanları hep aynı temel kalıplarla karşılaştı.
Sağlıklı hücre bölünmesi ve hızlı yara iyileşmesiyle ilişkili genlerin aktif olması.
Hücre ölümü ve kronik iltihaplanma (enflamasyon) ile bağlantılı genlerin sürekli çalışması.
Çalışmanın baş yazarı Alexander Tyshkovskiy, bu genetik sinyallerin sadece yaşla ilgili olmadığını, doğrudan “insanlarda olası yaşam süresini ve ölüm zamanını” tahmin edebilecek kadar hassas veriler taşıdığını vurguluyor.
Klinik denemeler hızlanacak, ilaçların ömrü kısalacak
Araştırmacılar, bu saatin henüz emekleme aşamasında bir “araştırma aracı” olduğunu ve hastanelerde doğrudan tedavi kararları için kullanılmadan önce daha fazla test edilmesi gerektiğini belirtiyor. Ancak Birmingham Üniversitesi’nden João Pedro de Magalhães’e göre bu teknoloji, ilaç sektöründe bir devrim yaratabilir:
“Transkriptomik saatler sayesinde, geliştirilen bir gençleşme veya uzun yaşam ilacının moleküler düzeyde yaşlanmayı yavaşlatıp yavaşlatmadığını anlamak için onlarca yıl beklememize gerek kalmayacak. Etkisiz ilaçları sürecin en başında eleyerek hem kemirgenlerdeki hem de insanlardaki klinik deney sürelerini ciddi oranda kısaltabileceğiz.”
Gelecekte bu teknoloji sayesinde doktorlar, sizin doğum tarihinize (kronik yaşınıza) göre değil, hücrelerinizin durumuna (biyolojik yaşınıza) göre tamamen kişiselleştirilmiş tedaviler ve uzun yaşam reçeteleri hazırlayabilecek.
